Σάββατο 11 Απριλίου 2015

ΣΗΜΕΡΟΝ ΚΡΕΜΑΤΑΙ ΕΠΙ ΞΥΛΟΥ...Ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, σταυρῷ με προσηλώσατε!




Σήμερον ὁ Ἰούδας, καταλιμπάνει τὸν Διδάσκαλον, καὶ παραλαμβάνει τὸν διάβολον, τυφλοῦται τῷ πάθει τῆς φιλαργυρίας, ἐκπίπτει τοῦ φωτός, ὁ ἐσκοτισμένος· πῶς γὰρ ἠδύνατο βλέπειν, ὁ τὸν φωστῆρα πωλήσας, τριάκοντα ἀργυρίων, ἀλλ' ἡμῖν ἀνέτειλεν ὁ παθῶν ὑπὲρ τοῦ Κόσμου, πρὸς ὃν βοήσωμεν· Ὁ παθών, καὶ συμπαθῶν ἀνθρώποις, δόξα σοι.

Σήμερον ὁ Ἰούδας, παραποιεῖται θεοσέβειαν, καὶ ἀλλοτριοῦται τοῦ χαρίσματος, ὑπάρχων μαθητής, γίνεται προδότης, ἐν ἤθει φιλικῷ, δόλον ὑποκρύπτει, καὶ προτιμᾶται ἀφρόνως τῆς τοῦ Δεσπότου ἀγάπης, τριάκοντα ἀργύρια ὁδηγὸς γενόμενος, συνεδρίου παρανόμου. Ἡμεῖς δὲ ἔχοντες σωτηρίαν τὸν Χριστόν, αὐτὸν δοξάσωμεν.

Τὴν φιλαδελφίαν κτησώμεθα, ὡς ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, καὶ μὴ τὸ ἀσυμπαθὲς πρὸς τοὺς πλησίον ἡμῶν, ἵνα μὴ ὡς ὁ δοῦλος κατακριθῶμεν, ὁ ἀνελεήμων, διὰ τὰ δηνάρια, καὶ ὡς ὁ Ἰούδας μεταμεληθέντες, μηδὲν ὠφελήσωμεν.[...]

Σήμερον ἔλεγεν ὁ Κτίστης Οὐρανοῦ καὶ γῆς, τοῖς ἑαυτοῦ Μαθηταῖς. Ἤγγικεν ἡ ὥρα, καὶ ἔφθασεν Ἰούδας ὁ παραδιδούς με, μὴ τίς με ἀρνήσηται, βλέπων με ἐν τῷ Σταυρῷ, ἐν μέσῳ δύο λῃστῶν· πάσχω γὰρ ὡς ἄνθρωπος, καὶ σώζω ὡς φιλάνθρωπος, τοὺς εἰς ἐμὲ πιστεύοντας. [...]

Σήμερον τῷ σταυρῷ προσήλωσαν, Ἰουδαῖοι τὸν Κύριον, τὸν διατεμόντα τὴν θάλασσαν ῥάβδῳ, καὶ διαγαγόντα αὐτοὺς ἐν ἐρήμῳ. Σήμερον τῇ λόγχῃ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ ἐκέντησαν, τοῦ πληγαῖς μαστίξαντος, ὑπὲρ αὐτῶν τὴν Αἴγυπτον, καὶ χολὴν ἐπότισαν, τὸν μάννα, τροφὴν αὐτοῖς ὀμβρήσαντα.

Κύριε ἐπὶ τὸ πάθος τὸ ἑκούσιον παραγενόμενος, ἐβόας τοῖς Μαθηταῖς σου· κἂν μίαν ὥραν οὐκ ἰσχύσατε, ἀγρυπνῆσαι μετ΄ ἐμοῦ, πῶς ἐπηγγείλατε ἀποθνῄσκειν δι' ἐμὲ; κὰν τὸν Ἰούδαν θεάσασθε, πῶς οὐ καθεύδει, ἀλλὰ σπουδάζει προδοῦναί με τοῖς παρανόμοις; ἐγείρεσθε, προσεύξασθε, μὴ τίς με ἀρνήσηται, βλέπων με ἐν τῷ σταυρῷ. Μακρόθυμε δόξα σοι. [...]

Ποῖός σε τρόπος Ἰούδα, προδότην τοῦ Σωτῆρος εἰργάσατο; μὴ τοῦ χοροῦ σε τῶν Ἀποστόλων ἐχώρισε; μὴ τοῦ χαρίσματος τῶν ἰαμάτων ἐστέρησε; μὴ συνδειπνήσας ἐκείνοις, σὲ τῆς τραπέζης ἀπώσατο; μὴ τῶν ἄλλων νίψας τοὺς πόδας, τοὺς σοὺς ὑπερεῖδεν; ὢ πόσων ἀγαθῶν, ἀμνήμων ἐγένου! καὶ σοῦ μὲν ἡ ἀχάριστος, στηλιτεύεται γνώμη, αὐτοῦ δὲ ἡ ἀνείκαστος, μακροθυμία κηρύττεται, καὶ τὸ μέγα ἔλεος. [...] 

Σταυρωθήτω ἔκραζον, οἱ τῶν σῶν χαρισμάτων ἀεὶ ἐντρυφῶντες, καὶ κακοῦργον ἀντ' εὐεργέτου, ᾐτοῦντο λαβεῖν, οἱ τῶν δικαίων φονευταί, ἐσιώπας δὲ Χριστέ, φέρων αὐτῶν τὴν προπέτειαν, παθεῖν θέλων, καὶ σῶσαι ἡμᾶς ὡς φιλάνθρωπος. [...]

Ἔστησαν τὰ τριάκοντα ἀργύρια, τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, ὃν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ἰσραήλ. Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν, τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σάρξ ἀσθενής, διὰ τοῦτο γρηγορεῖτε.[...]

Ὢ πῶς Ἰούδας ὁ ποτέ σου μαθητής, τὴν προδοσίαν ἐμελέτα κατὰ σοῦ! συνεδείπνησε δολίως, ὁ ἐπίβουλος καὶ ἄδικος, πορευθεὶς εἶπε τοῖς Ἱερεῦσι· Τί μοι παρέχετε, καὶ παραδώσω ὑμῖν ἐκεῖνον, τὸν νόμον λύσαντα, καὶ βεβηλοῦντα τὸ Σάββατον; Μακρόθυμε Κύριε δόξα σοι. [...] 

Ὁ ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον, γυμνὸς εἰς κρίσιν ἵστατο, καὶ ἐν σιαγόνι, ῥάπισμα ἐδέξατο, ὑπὸ χειρῶν ὧν ἔπλασεν, ὁ δὲ παράνομος λαός, τῷ σταυρῷ προσήλωσε, τὸν Κύριον τῆς δόξης, τότε τὸ καταπέτασμα τοῦ Ναοῦ ἐσχίσθη, ὁ ἥλιος ἐσκότασε, μὴ φέρων θεάσασθαι, Θεὸν ὑβριζόμενον, ὃν τρέμει τὰ σύμπαντα. Αὐτὸν προσκυνήσωμεν.

Ὁ μαθητὴς ἠρνήσατο, ὁ Λῃστὴς ἐβόησε· Μνήσθητί μου Κύριε, ἐν τῇ Βασιλείᾳ σου. [...]

Τάδε λέγει Κύριος τοῖς Ἰουδαίοις· Λαός μου τί ἐποίησά σοι, ἢ τί σοι παρηνώχλησα; τοὺς τυφλούς σου ἐφώτισα, τοὺς λεπρούς σου ἐκαθάρισα, ἄνδρα ὄντα ἐπὶ κλίνης ἠνωρθωσάμην. Λαός μου, τί ἐποίησά σοι, καὶ τί μοι ἀνταπέδωκας; ἀντὶ τοῦ μάννα χολήν, ἀντὶ τοῦ ὕδατος ὄξος, ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, σταυρῷ με προσηλώσατε· οὐκέτι στέγω λοιπόν, καλέσω μου τὰ ἔθνη, κᾀκεῖνα με δοξάσουσι, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, κᾀγὼ αὐτοῖς δωρήσομαι, ζωὴν τὴν αἰώνιον. 

Σήμερον τοῦ Ναοῦ τὸ καταπέτασμα, εἰς ἔλεγχον ῥήγνυται τῶν παρανόμων· καὶ τὰς ἰδίας ἀκτῖνας, ὁ ἥλιος κρύπτει, Δεσπότην ὁρῶν σταυρούμενον.

Οἱ νομοθέται τοῦ Ἰσραήλ, Ἰουδαῖοι καὶ Φαρισαῖοι, ὁ χορὸς τῶν Ἀποστόλων βοᾷ πρὸς ὑμᾶς. Ἰδε ναός, ὃν ὑμεῖς ἐλύσατε, ἴδε ἀμνός, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε, τάφῳ παρεδώκατε, ἀλλ' ἐξουσίᾳ ἑαυτοῦ ἀνέστη. Μὴ πλανᾶσθε Ἰουδαῖοι· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐν θαλάσσῃ σώσας, καὶ ἐν ἐρήμῳ θρέψας, αὐτός ἐστιν ἡ ζωὴ καὶ τὸ φῶς, καὶ ἡ εἰρήνη τοῦ Κόσμου. [...]

Ὅτε παρέστης τῷ Καϊάφᾳ ὁ Θεός, καὶ παρεδόθης τῷ Πιλάτῳ ὁ Κριτής, αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, ἐκ τοῦ φόβου ἐσαλεύθησαν, τότε δὲ καὶ ὑψώθης ἐπὶ τοῦ ξύλου ἐν μέσῳ δύο λῃστῶν, καὶ ἑλογίσθης μετὰ ἀνόμων ὁ ἀναμάρτητος, διὰ τὸ σῶσαι τὸν ἄνθρωπον. Ἀνεξίκακε Κύριε, δόξα σοι. [...]

Ὃν πάντα φρίσσει καὶ τρέμει, καὶ πᾶσα γλῶσσα ὑμνεῖ, Χριστὸν Θεοῦ δύναμιν, καὶ Θεοῦ σοφίαν οἱ Ἱερεῖς ἐρράπισαν, καὶ ἔδωκαν αὐτῷ χολήν, καὶ πάντα παθεῖν κατεδέξατο, σῶσαι θέλων ἡμᾶς ἐκ τῶν ἀνομιῶν ἡμῶν, τῷ ἰδίῳ αἵματι, ὡς φιλάνθρωπος. [...]

Κύριε, ὁ τὸν Λῃστὴν συνοδοιπόρον λαβών, τὸν ἐν αἵματι χεῖρας μολύναντα, καὶ ἡμᾶς σὺν αὐτῷ καταρίθμησον, ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος. 

Μικρὰν φωνὴν ἀφῆκεν ὁ Λῃστὴς ἐν τῷ σταυρῷ, μεγάλην πίστιν εὗρε, μιᾷ ῥοπῇ ἐσώθη, καὶ πρῶτος Παραδείσου, πύλας ἀνοίξας εἰσῆλθεν. Ὁ αὐτοῦ τὴν μετάνοιαν προσδεξάμενος, Κύριε δόξα σοι. [...] 

Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου, ὁ ἐν ὕδασι τὴν γῆν κρεμάσας. Στέφανον ἐξ ἀκανθῶν περιτίθεται, ὁ τῶν Ἀγγέλων Βασιλεύς. Ψευδῆ πορφύραν περιβάλλεται, ὁ περιβάλλων τὸν οὐρανὸν ἐν νεφέλαις. Ῥάπισμα κατεδέξατο, ὁ ἐν Ἰορδάνῃ ἐλευθερώσας τὸν Ἀδάμ. Ἥλοις προσηλώθη, ὁ Νυμφίος τῆς Ἐκκλησίας. Λόγχῃ ἐκεντήθη, ὁ Υἱὸς τῆς Παρθένου. Προσκυνοῦμέν σου τὰ Πάθη Χριστέ. Δεῖξον ἡμῖν, καὶ τὴν ἔνδοξόν σου Ἀνάστασιν. 

Μὴ ὡς Ἰουδαῖοι ἑορτάσωμεν· καὶ γὰρ τὸ Πάσχα ἡμῶν, ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χριστὸς ὁ Θεός, ἀλλ' ἐκκαθάρωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ, καὶ εἰλικρινῶς δεηθῶμεν αὐτῷ. Ἀνάστα Κύριε, σῶσον ἡμᾶς ὡς φιλάνθρωπος. [...]

Ὁρῶσά σε κρεμάμενον, Χριστέ, ἡ σὲ κυήσασα, ἀνεβόα· Τί τὸ ξένον ὃ ὁρῶ, μυστήριον Υἱέ μου; πῶς ἐπὶ ξύλου θνῄσκεις, σαρκὶ πηγνύμενος, ζωῆς χορηγὲ; [...] 

Διὰ ξύλου ὁ Ἀδάμ, Παραδείσου γέγονεν ἄποικος, διὰ ξύλου δὲ σταυροῦ, ὁ Λῃστὴς Παράδεισον ᾤκησεν. Ὁ μὲν γὰρ γευσάμενος ἐντολὴν ἠθέτησε τοῦ ποιήσαντος. Ὁ δὲ συσταυρούμενος, Θεὸν ὡμολόγησε τὸν κρυπτόμενον. Μνήσθητι καὶ ἡμῶν Σωτήρ, ἐν τῇ Βασιλείᾳ σου. [...]

Τῶν θεοκτόνων ὁ ἑσμός, Ἰουδαίων ἔθνος τὸ ἄνομον, πρὸς Πιλᾶτον ἐμμανῶς, ἀνακράζων ἔλεγε· Σταύρωσον, Χριστὸν τὸν ἀνεύθυνον. Βαραββᾶν δὲ μᾶλλον οὗτοι ᾐτήσαντο. Ἡμεῖς δὲ φθεγγόμεθα, Λῃστοῦ τοῦ εὐγνώμονος, τὴν φωνὴν πρὸς αὐτόν. Μνήσθητι καὶ ἡμῶν Σωτήρ, ἐν τῇ Βασιλείᾳ σου. [...] 

Ἐσταυρώθης δι' ἐμέ, ἵνα ἐμοὶ πηγάσῃς τὴν ἄφεσιν, ἐκεντήθης τὴν πλευράν, ἵνα κρουνοὺς ζωῆς ἀναβλύσῃς μοι, τοῖς ἥλοις προσήλωσαι, ἵνα ἐγὼ τῷ βάθει τῶν παθημάτων σου, τὸ ὕψος τοῦ κράτους σου, πιστούμενος κράζω σοι ζωοδότα Χριστέ. Δόξα καὶ τῷ Σταυρῷ Σῶτερ, καὶ τῷ Πάθει σου. 

Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ Βασιλεία τῶν οὐρανῶν. [...]

Μακάριοι ἐστὲ ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς, καὶ διώξωσι, καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ' ὑμῶν, ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ. [...]

Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ, καὶ τοῦ θανάτου λύσας τὴν δύναμιν, καὶ ἐξαλείψας ὡς Θεός, τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον Κύριε, Λῃστοῦ τὴν μετάνοιαν, καὶ ἡμῖν παράσχου μόνε φιλάνθρωπε, τοῖς πίστει λατρεύουσι, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ βοῶσί σοι· Μνήσθητι καὶ ἡμῶν Σωτήρ, ἐν τῇ βασιλείᾳ σου.[...]

Τὸν ἴδιον Ἄρνα, ἡ ἀμνὰς θεωροῦσα πρὸς σφαγὴν ἑλκόμενον, ἠκολούθει Μαρία, τρυχομένη μεθ' ἑτέρων γυναικῶν, ταῦτα βοῶσα· Ποῦ πορεύῃ Τέκνον, τίνος χάριν, τόν ταχὺν δρόμον τελεῖς; μὴ ἕτερος γάμος πάλιν ἐστὶν ἐν Κανᾷ; Κᾀκεὶ νῦν σπεύδεις, ἵνα ἐξ ὕδατος αὐτοῖς οἶνον ποιήσης; συνέλθω σοι Τέκνον, ἢ μείνω σοι μᾶλλον, δός μοι λόγον Λόγε, μὴ σιγῶν παρέλθῃς με, ὁ ἁγνὴν τηρήσας με· σὺ γὰρ ὑπάρχεις ὁ Υἱὸς καὶ Θεός μου.


Συναξάριον
Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ Παρασκευῇ, τὰ ἅγια καὶ σωτήρια καὶ φρικτὰ Πάθη τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπιτελοῦμεν, τοὺς ἐμπτυσμούς, τὰ ῥαπίσματα, τὰ κολαφίσματα, τὰς ὕβρεις, τοὺς γέλωτας, τὴν πορφυρᾶν χλαίναν, τὸν κάλαμον, τὸν σπόγγον, τὸ ὄξος, τοὺς ἥλους, τὴν λόγχην, καὶ πρὸ πάντων, τὸν σταυρόν, καὶ τὸν θάνατον, ἃ δι' ἡμᾶς ἑκὼν κατεδέξατο, ἔτι δὲ καὶ τὴν τοῦ εὐγνώμονος Λῃστοῦ, τοῦ συσταυρωθέντος αὐτῷ, σωτήριον ἐν τῷ Σταυρῷ ὁμολογίαν.

Ζῶν εἶ Θεὸς σύ, καὶ νεκρωθεὶς ἐν ξύλῳ,
Ὦ νεκρὲ γυμνέ, καὶ Θεοῦ ζῶντος Λόγε.[...]

Ἐκύκλωσαν κύνες ὡσεὶ πολλοί, ἐκρότησαν, Ἄναξ, σιαγόνα σὴν ῥαπισμῷ, ἠρώτων σε, σοῦ δέ, ψευδῆ κατεμαρτύρουν, καὶ πάντα ὑπομείνας, ἅπαντας ἔσωσας. [...]

Τὸν Λῃστὴ αὐθημερόν, τοῦ Παραδείσου ἠξίωσας Κύριε, κᾀμὲ τῷ ξύλῳ τοῦ Σταυροῦ, φώτισον καὶ σῶσόν με. [...]

Δύο καὶ πονηρὰ ἐποίησεν, ὁ πρωτότοκος υἱός μου Ἰσραήλ, ἐμὲ ἐγκατέλιπε, πηγὴν ὕδατος ζωῆς, καὶ ὤρυξεν ἑαυτῷ φρέαρ συντετριμμένον, ἐμὲ ἐπὶ ξύλου ἐσταύρωσε, τὸν δὲ Βαραββᾶν ᾐτήσατο, καὶ ἀπέλυσεν· ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ὁ ἥλιος τὰς ἀκτῖνας ἀπέκρυψε· σὺ δὲ Ἰσραὴλ οὐκ ἐνετράπης, ἀλλὰ θανάτῳ με παρέδωκας. Ἄφες αὐτοῖς Πάτερ ἅγιε· οὐ γὰρ οἴδασι τί ἐποίησαν. 

Ἕκαστον μέλος τῆς ἁγίας σου σαρκός, ἀτιμίαν δι' ἡμᾶς ὑπέμεινε, τὰς ἀκάνθας ἡ κεφαλή, ἡ ὄψις τὰ ἐμπτύσματα, αἱ σιαγόνες τὰ ῥαπίσματα, τὸ στόμα τὴν ἐν ὄξει κερασθεῖσαν χολὴν τῇ γεύσει, τὰ ὦτα τὰς δυσσεβεῖς βλασφημίας. Ὁ νῶτος τὴν φραγγέλωσιν, καὶ ἡ χεὶρ τὸν κάλαμον, αἱ τοῦ ὅλου σώματος ἐκτάσεις ἐν τῷ σταυρῷ, τὰ ἄρθρα τοὺς ἥλους, καὶ ἡ πλευρὰ τὴν λόγχην. Ὁ παθὼν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ παθῶν ἐλευθερώσας ἡμᾶς. Ὁ συγκαταβὰς ἡμῖν φιλανθρωπίᾳ, καὶ ἀνυψώσας ἡμᾶς, παντοδύναμε Σωτήρ, ἐλέησον ἡμᾶς.

Σταυρωθέντος σου Χριστέ, πᾶσα ἡ Κτίσις βλέπουσα ἔτρεμε, τὰ θεμέλια τῆς γῆς, διεδονήθησαν φόβῳ τοῦ κράτους σου· σοῦ γὰρ ὑψωθέντος σήμερον, γένος Ἑβραίων ἀπώλετο, τοῦ Ναοῦ τὸ καταπέτασμα, διερράγη διχῶς, τὰ μνημεῖα ἠνεῴχθησαν, καὶ νεκροὶ ἐκ τῶν τάφων ἐξανέστησαν. Ἑκατόνταρχος ἰδὼν τὸ θαῦμα, ἔφριξε· παρεστῶσα δὲ ἡ Μήτηρ σου, ἐβόα θρηνῳδοῦσα μητρικῶς· Πῶς μὴ θρηνήσω, καὶ τὰ σπλάγχνα μου τύψω, ὁρῶσά σε γυμνόν, ὡς κατάκριτον ἐν ξύλῳ κρεμάμενον; Ὁ σταυρωθεὶς καὶ ταφείς, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν, Κύριε δόξα σοι. [...] 

Ἐξέδυσάν με τὰ ἱμάτιά μου, καὶ ἐνέδυσάν με χλαμύδα κοκκίνην, ἔθηκαν ἐπὶ τὴν κεφαλήν μου, στέφανον ἐξ ἀκανθῶν, καὶ ἐπὶ τὴν δεξιάν μου χεῖρα, ἔδωκαν κάλαμον, ἵνα συντρίψω αὐτούς, ὡς σκεύη κεραμέως. [...] 

Τὸν νῶτόν μου ἔδωκα εἰς μαστίγωσιν, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπεστράφη ἀπὸ ἐμπτυσμάτων, βήματι Πιλάτου παρέστην, καὶ σταυρὸν ὑπέμεινα, διὰ τὴν τοῦ κόσμου σωτηρίαν. [...]

Πᾶσα ἡ Κτίσις, ἠλλοιοῦτο φόβῳ, θεωροῦσά σε, ἐν σταυρῷ κρεμάμενον Χριστέ. Ὁ ἥλιος ἐσκοτίζετο, καὶ γῆς τὰ θεμέλια συνεταράττετο, τὰ πάντα συνέπασχον, τῷ τὰ πάντα κτίσαντι, ὁ ἑκουσίως δι' ἡμᾶς ὑπομείνας, Κύριε δόξα σοι.

Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον.

Λαὸς δυσσεβὴς καὶ παράνομος, ἵνα τί μελετᾷ κενὰ; ἵνα τί τὴν ζωὴν τῶν ἁπάντων, θανάτῳ κατεδίκασε; Μέγα θαῦμα! ὅτι ὁ Κτίστης τοῦ Κόσμου, εἰς χεῖρας ἀνόμων παραδίδοται, καὶ ἐπὶ ξύλου ἀνυψοῦται ὁ φιλάνθρωπος, ἵνα τοὺς ἐν ᾍδῃ δεσμώτας ἐλευθερώσῃ, κράζοντας· Μακρόθυμε Κύριε δόξα σοι. 

Ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολήν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισάν με ὄξος.

Σήμερον σὲ θεωροῦσα, ἡ ἄμεμπτος Παρθένος ἐν Σταυρῷ, Λόγε ἀναρτώμενον, ὀδυρομένη μητρῷα σπλάγχνα, ἐτέτρωτο τὴν καρδίαν πικρῶς, καὶ στενάζουσα ὀδυνηρῶς ἐκ βάθους ψυχῆς, παρειὰς σὺν θριξὶ καταξαίνουσα, κατετρύχετο· διὸ καὶ τὸ στῆθος τύπτουσα, ἀνέκραγε γοερῶς· Οἴμοι θεῖον Τέκνον! οἴμοι τὸ φῶς τοῦ Κόσμου! τί ἔδυς ἐξ ὀφθαλμῶν μου, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. ὅθεν αἱ στρατιαὶ τῶν Ἀσωμάτων, τρόμῳ συνείχοντο λέγουσαι· Ἀκατάληπτε Κύριε δόξα σοι. [...]

Ἐπὶ ξύλου βλέπουσα, κρεμάμενον Χριστέ, σὲ τὸν πάντων Κτίστην καὶ Θεόν, ἡ σὲ ἀσπόρως τεκοῦσα, ἐβόα, πικρῶς· Υἱέ μου, ποῦ τὸ κάλλος ἔδυ τῆς μορφῆς σου; οὐ φέρω καθορᾶν σε, ἀδίκως σταυρούμενον· σπεῦσον οὖν ἀνάστηθι, ὅπως ἴδω κᾀγώ, σοῦ τὴν ἐκ νεκρῶν, τριήμερον ἐξανάστασιν. [...]

Κύριε, ἀναβαίνοντός σου ἐν τῷ σταυρῷ, φόβος, καὶ τρόμος ἐπέπεσε τῇ Κτίσει, καὶ τὴν γῆν μὲν ἑκώλυες, καταπιεῖν τοὺς σταυροῦντάς σε, τῷ δὲ ᾍδῃ ἐπέτρεπες, ἀναπέμπειν τοὺς δεσμίους εἰς ἀναγέννησιν βροτῶν. Κριτὰ ζώντων καὶ νεκρῶν, ζωὴν ἦλθες παρασχεῖν, καὶ οὐ θάνατον, φιλάνθρωπε δόξα σοι. [...]

Ἐξηγόρασας ἡμᾶς, ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, τῷ τιμίῳ σου Αἵματι, τῷ Σταυρῷ προσηλωθείς, καὶ τῇ λόγχῃ κεντηθείς, τὴν ἀθανασίαν ἐπήγασας ἀνθρώποις· Σωτὴρ ἡμῶν δόξα σοι. 


Πηγή: Όρθρος Μεγάλης Παρασκευής (ψαλλόμενος την εσπέρα της Μ. Πέμπτης)

Ο θρήνος της Παναγίας μας



Μήτηρ του Θεού, Θεοτόκος, Χώρα του Αχωρήτου, Ζωοδόχος Πηγή, Αγία Σκέπη, Γλυκοφιλούσα, Γοργοϋπήκοος, Παραμυθία, η Παναγία μας ή απλώς η Μητέρα όλων. Στη συνείδηση του απλού ορθόδοξου λαού η Παναγία δεν είναι ένα απόμακρο, απόκοσμο πρόσωπο σε κάποιο θρόνο κι ας τη λέει Παντάνασσα εικονίζοντας τη δόξα της. Ούτε είναι ισόθεος, αλλά οι ορθόδοξοι την τιμούν ιδιαιτέρως. Περισσότερο την αισθάνονται ως τον πιο δικό τους άνθρωπο στον οποίο μπορούν να καταφύγουν σε κάθε δύσκολη στιγμή. Η φράση «Παναγία μου» εκφέρεται πρώτη στο στόμα του κόσμου. Στην Παναγία τρέχουν ασθενείς και πεφορτισμένοι για να βρουν ανάπαυση και στην Παναγία εναποθέτουν οι πιστοί τις ελπίδες τους. Ξέρουν ότι η γλυκύτατη Μητέρα του Χριστού δεν παραβλέπει τις αιτήσεις μας και γίνεται ο καλύτερος πρεσβευτής μας ενώπιον του Θεού και Υιού της.

Τέτοιες ημέρες των παθών, της Σταύρωσης και του θανάτου του Χριστού μας, ο λαός στρέφεται προς το πρόσωπο της Παναγίας του συναισθανόμενος τον σπαραγμό της πάναγνης ψυχής της βλέποντας τον γυιο της να χύνει το άμωμο αίμα Του για να μας σώσει. Η υμνωδία της Εκκλησίας αλλά και η λαϊκή μούσα αναπαράγει εις τους αιώνες τον πόνο και τον θρήνο της, τον πόνο και τον θρήνο της μάνας που βλέπει το τέλος του γυιου της, που παρά την φύσιν των πραγμάτων θάβει πρώτη εκείνη το σπλάχνο της.

Η δημοτική μας παράδοση μάς κατέλιπε μέσω του στόματος του απλού λαού -ο οποίος δεν θεολογεί αλλά αισθάνεται βαθύτατα τη θλίψη της Μητέρας του και συμπονεί- μερικά από τα συγκλονιστικότερα μοιρολόγια. Όπως είναι φυσικό δεν αναμένουμε ούτε μια πεζή ιστορική καταγραφή των γεγονότων, ούτε μια θεολογική προσέγγιση. Με το ύφος του δημοτικού τραγουδιού και την επιτρεπόμενη ανθρωποκεντρική υπερβολή, το μοιρολόι της Παναγίας συγκλονίζει τον πιστό Έλληνα ακόμη και σήμερα. Όπως γράφει η Μιράντα Τερζοπούλου (δίσκος: Δόμνα Σαμίου, Τα Πασχαλινά):

Το ευρύτατα διαδεδομένο σ' όλο τον ελληνικό χώρο Μοιρολόι ή Καταλόι της Παναγιάς είναι ένα μεσαιωνικό μακροσκελές ομοιοκατάληκτο στιχούργημα λόγιας προέλευσης, αλλά εντυπωσιακά πλατιάς λαϊκής αποδοχής. Επηρεασμένο από τις σχετικές περικοπές των Ευαγγελίων και την υμνογραφία της Εκκλησίας αποτελεί έναν ανθρωποκεντρικό αφηγηματικό θρήνο για τη μαρτυρική πορεία του Χριστού προς τον σταυρικό θάνατό Του, ιδωμένη μέσα από τα μάτια και τα συναισθήματα της τραγικής του μάνας. Τραγουδισμένο από τις γυναίκες γύρω από τον «τάφο» του Χριστού, κατά το ήθος και το ύφος των οικείων τους κοσμικών μοιρολογιών, εκφράζει τη συμπόνοια, την ταύτισή τους με τη μητρική, ανθρώπινη πλευρά της Παναγιάς. Ωστόσο ο τρόπος της τελετουργικής του επιτέλεσης αποκαλύπτει τις προχριστιανικές ρίζες του εθίμου.
Αν και υπάρχουν κατά τόπους διαφορές, σε επί μέρους στοιχεία του τραγουδιού ή στη μελωδική του εκφορά, η δομή και η φόρμα του Μοιρολογιού καθώς και η λειτουργία του παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες από την Κάτω Ιταλία μέχρι τον Πόντο και την Κύπρο.


Επιπρόσθετα μαθαίνουμε πως στην Κύπρο
Ο θρήνος της Παναγίας τραγουδιόταν τη νύχτα της Μ. Παρασκευής μετά την περιφορά του Επιταφίου, μέσα ή στο προαύλιο της εκκλησίας. Τον τραγουδούσαν μέσα από χειρόγραφα τετράδια δύο-τρία άτομα (συνήθως πάντα τα ίδια) ο ένας μετά τον άλλο με θρηνώδες ύφος, παρασέρνοντας σε δάκρυα τους πιστούς που συμμετείχαν με τον τρόπο αυτόν στον πόνο της Μητέρας του Θεού, μα και στον ανθρώπινο πόνο της μάνας Μαρίας. (δίσκος: Μιχάλης Τερλικκάς, Των Γεννών τζαι της Λαμπρής: Θρησκευτικά τραγούδια της Κύπρου και ύμνοι).
Μέσα σ' αυτό το λαϊκό πνεύμα κινούνται και οι στίχοι του Κώστα Βάρναλη που μελοποιήθηκαν από τον Λουκά Θάνου και έγιναν γνωστοί με μοναδική φωνή του Ξυλούρη.

Πού να σε κρύψω γιόκα μου 
να μη σε φτάνουν οι κακοί 
σε ποιο νησί του ωκεανού 
σε πια κορφή ερημική. 

Δεν θα σε μάθω να μιλάς 
και τ' άδικο φωνάξεις 
ξέρω πως θα 'χεις την καρδιά 
τόσο καλή τόσο γλυκή 
που μες τα βρόχια της οργής 
ταχιά, ταχιά θε να σπαράξεις. 

Συ θα'χεις μάτια γαλανά 
θα 'χεις κορμάκι τρυφερό 
θα σε φυλάω από ματιά κακή 
και από κακό καιρό 

Από το πρώτο ξάφνιασμα 
της ξυπνημένης νιότης 
δεν είσαι συ για μάχητες 
δεν είσαι συ για το σταυρό 
εσύ νοικοκερόπουλο 
όχι σκλάβος, όχι σκλάβος ή προδότης 

Κι αν κάποτε τα φρένα σου 
το δίκιο φως της αστραπής 
κι αν η αλήθεια σου ζητήσουνε 
παιδάκι μου να μην τα πεις 

Θεριά οι ανθρώποι δεν μπορούν 
το φως να το σηκώσουν 
δεν είναι η αλήθεια πιο χρυσή
απ' την αλήθεια της σιωπής 
χίλιες φορές να γεννηθείς
τόσες, 
τόσες θα σε σταυρώσουν.



Επιτρέψτε μου, όμως, λίγο λόγω καταγωγής, λίγο λόγω ερμηνείας και μελωδίας και λίγο λόγω άλλων συνειρμών, να θέλω να κλείσω με μια κυπριακή παραλλαγή του θρήνου της Παναγίας τραγουδημένη από την Κυριακού Πελαγία.

Αδέ μαντάτο σκοτεινόν τζαι μέρα λυπημένη
όπου μου ήρτε σήμερα στην πολλοπικραμένη
επιάσαν τον υιούλην μου τζι είμαι φαρμακωμένη
τζαι πώς με κλαίεις ουρανέ τζαι γη σκοτεινιασμένη.

Θωρώντας πως επιάσασιν τον Ποιητήν του κόσμου
τα φύλλα της καρδούλας μου, τα μάθκια μου, το φως μου
μανάδες κουβεντιάστε με, πέτε μου πού 'ν' ο γυιος μου!
Άγιε Γιάννη τίμιε τζαι μαθητή του γυιου μου
δείξε μου τον υιούλην μου τζαι σέν' τον δάσκαλόν σου.

Θαυμάζουμε σε Δέσποινα τα λόγια που μου λέεις
εβύζασες, ενίωσες τζαι δεν Τον ιγνωρίζεις
τζι εγιώ ο φτωχός ο μαθητής πώς θα τον ιγνωρίσω;
Εβάλαν με στα βάσανα να μεν το 'μολοήσω,
μ' αφού 'σαι η Κυρία μου θα σου το μαρτυρήσω!

Βλέπεις Τον τζείνον τον χλομό στη μέση σταυρωμένον
τζείνος εν ο υιούλης σου τζαι μέν' ο δάσκαλός μου! 
Βρίσκεται πάνω στο σταυρό νεκρός τζαι σταυρωμένος
να σώσει ορθόδοξον λαόν όπου 'ναι κολασμένος.

Ως το δρικά η Δέσποινα έγειρεν τζι ελιώθην
τρία κανιά ροδόσταμμαν αγγέλοι μυροφόροι
όσον τζαι πολλιώσαν την τζι εσύφφερεν τον νουν της
επολοήθην Δέσποινα τζαι λέει του υιού της:

Τζαι πού μασιαίριν να σφαώ, λάκκον να δώσω μέσα
τζαι πού κρεμμόν κρεμμύτερον να πάω να κρεμμίσω
τον γυιον μου τον μονογενήν να τον 'πολησμονήσω!

Οι μυροφόρες του Χριστού εστέκασιν κοντά της
η μι' έπιανε τα χέρια της τζι η άλλη τα γόνατά της
τζείνη έδερνε τα στήθη της τζι ετράβαν τα μαλλιά της!

Δευτέρα 6 Απριλίου 2015

Η Παναγία των αλκοολικών

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας «ο Ακένωτος Κρατήρ»

Στην Μονή Βισότσκι, στο Σερπούκωβ της Ρωσίας, έρχονται πολλοί προσκυνητές. Όχι τυχαία, οι πιο πολλοί από αυτούς έχουν το πάθος του αλκοολισμού. Εδώ βρίσκεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας ''Ακένωτος Κρατήρ'' [="Ποτήρι που δεν αδειάζει" (υπονοείται το Ποτήρι της Θείας Μετάληψης, γεμάτο θεία χάρη, που όση κι αν πάρεις, δεν τελειώνει)].
Η εικόνα βρίσκεται από παλιά στην Μονή Βισότσκι, αλλά δεν ήταν γνωστή η θαυματουργική της χάρη μέχρι τον 19ο αιώνα. Τότε ένας έφεδρος στρατιώτης από την Τούλα, ο οποίος ήταν αλκοολικός και είχε παραλύσει, είδε το εξής όραμα:
Εμφανίστηκε στον ύπνο του ο Άγιος Βαρλαάμ και του είπε να πάει στην Μονή Βισότσκι, να ψάξει για την εικόνα ''Ακένωτος Κρατήρ'' και να ζητήσει να του διαβάσουν μία προσευχή και ότι μετά από αυτό θα θεραπευτεί από το πάθος του αλκοολισμού και θα γίνουν καλά τα πόδια του.

 
Το όραμα επαναλήφθηκε τρεις φορές, ο στρατιώτης δεν αποφάσιζε να πάει, δίσταζε. Τελικά αποφάσισε να πάει ακόμη και αν σερνόνταν. Όσο προχωρούσε, τα πόδια του δυνάμωναν. Όταν έφτασε στην Μονή, ρώτησε τους μοναχούς πού βρίσκεται η εικόνα της Παναγίας ο ''Ακένωτος Κρατήρ''. Εκείνοι δεν γνώριζαν μία τέτοια ονομασία. Σκεπτόμενοι ότι γίνεται λόγος για κάποια εικόνα που έχει ζωγραφισμένο κάποιο ποτήριο, του την έδειξαν. Κοιτάζοντας από πίσω βρήκαν την επιγραφή ''Ακένωτος Κρατήρ'' (Niéoupivaïemaïa Tchecha). Διάβασαν την προσευχή μπροστά στην εικόνα και ο στρατιώτης θεραπεύτηκε και απαλλάχθηκε από το πάθος του αλκοολισμού.

Η εμφάνιση του αγίου Βαρλαάμ στον αλκοολικό στρατιώτη. Ο άγιος Βαρλαάμ, υποθέτω, είναι ο μεγάλος ασκητής του Κιέβου, γόνος αρχοντικής οικογένειας που εγκατέλειψε τα πλούτη του λόγω της πίστης και της αγάπης του . Υπάρχει όμως και ο ηρωικός άγιος μάρτυρας Βαρλαάμ του 304 μ.Χ.
Έπειτα από αυτό, πολλοί άνθρωποι άρχισαν να έρχονται στην εικόνα, ενώ πολλοί επέστρεφαν για να ευχαριστήσουν για την θεραπεία τους.
Το θείο βρέφος [ο Χριστός] εμφανίζεται μέσα στο ποτήριο ευλογώντας. Πρόκειται βέβαια για το ποτήριο της Θείας Ευχαριστίας. Πραγματικά πρόκειται για τον ακένωτο κρατήρα - τον Αμνό του Θεού - τον πάντοτε εσθιόμενο και μηδέποτε δαπανώμενο [=που πάντοτε τον τρώμε και ποτέ δεν τελειώνει (φράση από την τέλεση της θείας Ευχαριστίας, δηλ. της θείας Μετάληψης)].
Η Παναγία με τα χέρια ανοιχτά μεσιτεύει προσφέροντας ως θυσία στον Θεό τον ίδιο τον Υιό της.

Η εικόνα τιμάται στις 5 Μαΐου.
[Για τη σημασία της θείας Μετάληψης, και όχι μόνο, αξίζει να διαβάσετε το post μας Ένα μυστήριο που μας κυνηγάει από παιδιά].

Η εικόνα της Παναγίας «Ο άγρυπνος οφθαλμός» Προσκυνητής

Η εικόνα της Παναγίας «Ο άγρυπνος οφθαλμός» ανήκε αρχικά στην ευλαβή οικογένεια του διάσημου ιεροκήρυκα, πρωθιερέως Ροντιόν Πουτιάτιν (1807-1869), εφημέριου του Ιερού Ναού Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού του Ρίμπινσκ (Ρωσίας).
Μετά τον θάνατό του η κόρη του δώρησε την εικόνα σε ένα παρεκκλήσιο  που ανήκε σε ένα γυναικείο μοναστήρι του Ρίμπινσκ.
Η εικόνα έγινε γνωστή μέσα από τις πολλές θαυματουργικές της επεμβάσεις. Η ονομασία της προέρχεται από την επιγραφή που υπάρχει στο κάτω μέρος της εικόνας: «Εγώ καθεύδω (κοιμάμαι) και η καρδία μου αγρυπνεί» (Άσμα Ασμάτων, 5, 2).
Μετά το κλείσιμο της μονής, την δεκαετία του '30 ["Ν": αθεϊστικό καθεστώς στη Ρωσία], η εικόνα βρέθηκε στα χέρια του αρχιεπισκόπου Κοστρομά και Γκάλιτς Κασσιανού. Λίγο πριν τον θάνατό του ο Κασσιανός εμπιστεύθηκε την εικόνα στα χέρια του διαδόχου του Αλεξάνδρου, εξεφράζοντας την επιθυμία να τοποθετηθεί στον Καθεδρικό Ναό του Ρίμπινσκ όταν οι καιροί θα το επιτρέψουν.
Στις 22 Αυγουστου 1997,κατά την επίσκεψη του τότε πατριάρχου (Μόσχας) Αλεξίου του Β΄ στο Ρίμπινσκ, ο αρχιεπίσκοπος Αλέξανδρος, εκπληρώνοντας την επιθυμία του προκατόχου του, παρέδωσε και τοποθέτησε την εικόνα στον Καθεδρικό Ναό.
 
Η εικόνα είναι αναγεννησιακή και παρουσιάζει τον Χριστό ως βρέφος να κοιμάται. Η Παναγία ακουμπώντας το χέρι της στο τραπέζι κοιτάζει τον Υιό της με κάποια λύπη. Η επιγραφή της εικόνας έχει την ακόλουθη έννοια: ''Ο Σωτήρας Χριστός και η ευλογημένη Μητέρα Του αγρυπνούν ασταμάτητα για την σωτηρία μας''. Κοντα στην αναγεννησιάκη αυτή εικόνα υπάρχουν και οι ανατολικές απεικονίσεις που παρουσιάζουν τον Χριστό ως 12χρονο να καθευδει και την Μητέρα του να αγρυπνά δίπλα Του.
 
 
Σύμφωνα με μία άλλη ερμηνεία το όνομα της εικόνας "Ο άγρυπνος οφθαλμός'' αφορά στον Χριστό, ο οποίος αν και καθεύδει,νοιάζεται συνεχώς για την σωτηρία των ανθρώπων. Ο Ίδιος, ταπεινός ων, αφήνεται να Τον επιβλέπει και να ξαγρυπνά δίπλα Του η Αειπάρθενος Μητέρα Του. 
Η Παναγία δεν εμφανίζεται στην εικόνα μόνη της, αλλά συνοδευόμενη από κάποιον άγγελο ή από τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα. ["Ν": Αυτή η εικόνα είναι πιο γνωστή ως "Ο Αναπεσών" και βασίζεται στην πανάρχαια προφητεία του αγίου Ιακώβ, στην Παλαιά Διαθήκη, "έπεσε και κοιμήθηκε σα λιοντάρι και λιονταρόπουλο - ποιος θα τον ξυπνήσει", που υπονοεί την ανάσταση του Χριστού
 
Η αγιογραφική βάση της εικόνας και το ότι ο Κύριος καθεύδει χωρίς να σταματήσει να νοιάζεται για την σωτηρία των ανθρώπων βρίσκεται στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (κεφ. 8, στίχ. 23-27):

"Και εμβάντι αυτώ εις το πλοίον ηκολούθησαν αυτω οι μαθηταί αυτού. και ιδού σεισμός μέγας εγένετο εν τη θαλάσση, ωστε το πλοίον καλύπτεσθαι υπό των κυμάτων· αυτός δε εκάθευδε. και προσελθόντες οι μαθηταί αυτού ήγειραν αυτόν λέγοντες· Κύριε, σώσον ημάς, απολλύμεθα. και λέγει αυτοίς· τι δειλοί εστε, ολιγόπιστοι; τότε εγερθείς επετίμησε τοις ανέμοις και τη θαλάσση, και εγένετο γαλήνη μεγάλη. οι δε άνθρωποι εθαύμασαν λέγοντες· ποταπός [ = τι είδους άνθρωπος;] εστιν ούτος, ότι και οι άνεμοι και η θάλασσα υπακούουσιν αυτώ;"

                        
Ένας άλλος εικονογραφικός τύπος της εικόνας ''Ο άγρυπνος οφθαλμός" παρουσιάζει τον Χριστό ως βρέφος, ανάμεσα στα αγγελικά τάγματα, κοντά στην Μητέρα Του, μαζί με τα άλλα δύο πρόσωπα της Αγίας Τριάδος. Στην άκρη της εικόνας παρουσιάζονται μορφές αγίων.
Η εικόνα αυτή απεικονίζει με τον καλύτερο τρόπο τον Χριστό ως "Θεό και Άνθρωπο, Βρέφος και Παντοκράτορα, Ταπεινό Υιό και Δεσπότη". Η εικόνα τιμάται στις 29 Μαΐου.

Η Αειπάρθενος Μητέρα του Θεού (π. Γ. Φλωρόφσκι)


Απόσπασμα από άρθρο του π. Γ. Φλωρόφσκι για τη Θεοτόκο.
Γνωριμία με την Ορθόδοξη Πίστη

Η Παναγία της Χαβάης (βλ. εδώ)
«Ολόκληρη η δογματική διδασκαλία για την Δέσποινά μας μπορεί να συμπυκνωθεί μέσα σ’ αυτά τα δύο ονόματά της: Μήτηρ Θεού και Αειπάρθενος. Και τα δύο φέρουν τη σφραγίδα της αυθεντίας της οικουμενικής Εκκλησίας, μιας αυθεντίας πραγματικά οικουμενικής. Η Καινή Διαθήκη μαρτυρεί σαφώς την εκ Παρθένου γέννηση, που έκτοτε έγινε αναπόσπαστο στοιχείο της καθολικής (=όλων των χριστιανών) παραδόσεως.  

«Σαρκωθέντα εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου» είναι μια φράσις του Συμβόλου της Πίστεως. Δεν είναι απλώς μια έκθεσις ενός ιστορικού γεγονότος. Είναι ακριβώς μία έκθεσις πίστεως, μια επίσημη ομολογία πίστεως. Ο όρος «αειπάρθενος» τυπικώς υποστηρίχτηκε από την Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο (553). Και «Θεοτόκος» είναι κάτι παραπάνω από ένα όνομα ή έναν τιμητικό τίτλο. Είναι μάλλον ένας δογματικός ορισμός σε μια μονάχα λέξη. Είχε γίνει λυδία λίθος της αληθινής πίστεως και το διακριτικό σημάδι της Ορθοδοξίας ακόμη και πριν από τη σύνοδο της Εφέσου (432).

Ήδη ο άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός προειδοποιεί τον Κληδόνιο: «Εάν ένας δεν αναγνωρίζει την Μαρία σαν Θεοτόκο είναι αποξενωμένος από το Θεό» (Επιστολή 101). Είναι γεγονός ότι το όνομα εχρησιμοποιείτο πλατειά από τους Πατέρες του τετάρτου αιώνος ή πιθανόν και συγγραφείς του τρίτου ακόμη αιώνα (π.χ. απ’ τον Ωριγένη, αν πιστέψουμε το Σωκράτη, Εκκλ. Ιστορία, VII, 32, και τα κείμενα που σώθηκαν σε σειρές – catenae πχ, Εις Λουκάν, ομ. 6 και 7, Εκδ. Rauer, 44.10 και 50.9).  

Βρισκόταν ήδη μέσα στην Παράδοση, όταν το πολεμούσαν και το αποκήρυτταν ο Νεστόριος κι οι οπαδοί του. Η λέξις δεν απαντά στην Γραφή, όπως ακριβώς και ο όρος «ομοούσιος» δεν απαντά. Αλλά, βεβαίως, ούτε στη Νίκαια ούτε στην Έφεσο καινοτομούσε και επέβαλλε η Εκκλησία ένα νέο άρθρο πίστεως. Εδιάλεξαν κι’ εχρησιμοποίησαν μια μη βιβλική λέξη, ακριβώς για να εκφράσουν και να προστατεύσουν μια εκ παραδόσεως πίστη και μια κοινή πεποίθηση αιώνων. Είναι, βέβαια, αλήθεια ότι η Τρίτη Οικουμενική Σύνοδος ενδιαφέρθηκε πρωταρχικά για το Χριστολογικό δόγμα και δεν αποκρυστάλλωσε καμία ειδική Μαριολογική διδασκαλία. Αλλ’ ακριβώς γι’ αυτό το λόγο έπρεπε να εκλεγεί και να τεθεί απ’ εδώ κι εμπρός σαν απόλυτο κριτήριο χριστολογικής Ορθοδοξίας ένας Μαριολογικός όρος, που να χρησιμεύει για δογματικό σύνθημα στην Χριστολογική συζήτηση.  

Ήταν, πράγματι μια λέξις-κλειδί για όλη τη Χριστολογία. «Αυτό το όνομα», λέει ο αγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός, «περιέχει όλο το μυστήριο της ενσαρκώσεως» («Έκδοσις Ορθοδόξου Πίστεως», III, 12). "N": δες και εδώ.

π. Γ. Φλωρόφσκι (1893-1979)
Το κίνητρο και ο σκοπός μιας τέτοιας εκλογής είναι φανερά. Ποτέ δεν μπορεί το χριστολογικό δόγμα να εκτεθεί επαρκώς με ακρίβεια, αν δεν συμπεριλάβει μια οπωσδήποτε οριστική διδασκαλία για την μητέρα του Χριστού. Στην πραγματικότητα όλες οι Μαριολογικές αμφιβολίες και τα λάθη του καιρού μας οφείλονται σε τελευταία ανάλυση σε μια πλήρη ακριβώς χριστολογική σύγχυση. Αποκαλύπτουν μια δυσοίωνη «σύγκρουση μέσα στην ίδια την Χριστολογία». Δεν υπάρχει χώρος για την Μητέρα του Θεού σε μια ελλιπή χριστολογία. 

Οι Διαμαρτυρόμενοι (προτεστάντες) θεολόγοι απλώς δεν έχουν να πουν τίποτε για εκείνη. Όμως το να αγνοείς τη Μητέρα σημαίνει ότι παρερμηνεύεις τον Υιό. Από το άλλο μέρος, το πρόσωπο της ευλογημένης Παρθένου μπορούμε να κατανοήσουμε όπως πρέπει και να το περιγράψουμε σωστά, μόνο αν το τοποθετήσουμε σε χριστολογική συνάφεια. Η Μαριολογία πρέπει να είναι, χωρίς άλλο, κεφάλαιο μέσα σε μια διαπραγμάτευση της ενσαρκώσεως, και ποτέ να μην εκτείνεται σαν ανεξάρτητη «πραγματεία». Δεν πρέπει, βεβαιως, να είναι ένα προαιρετικό ή τυχαίο κεφάλαιο, ούτε ένα παράρτημα. Ανήκει στο ίδιο το σώμα του δόγματος. Το μυστήριο της Ενανθρωπήσεως περιλαμβάνει και την Μητέρα του Ενανθρωπήσαντος»

(Απόσπασμα από το βιβλίο, «Θέματα Ορθοδόξου Θεολογίας», σελ. 125-126).

Ο π. Γεώργιος Φλωρόφσκι και το έργο του
Βιογραφία της Παναγίας
Παναγία, αθεϊσμός και αιρέσεις (ενότητα)

Ποιον γέννησε η Μαρία; 
Εμφανίσεις και θαύματα της Παναγίας ανά τους αιώνες
Εμφανίσεις και θαύματα της Παναγίας (μεγάλο αφιέρωμα) 
"Ανέκδοτα" με την Παναγία

"Ο Θρόνος" - Η Θεοτόκος ως Θρόνος του Θεού


 

Του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Καστορίας κ.κ. Σεραφείμ
Ιερά Μητρόπολις Καστορίας
Το ίδιο αγγλικά

Η περίοδος της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, κατεξοχήν περίοδος προσευχής και νηστείας, δίνει την ευκαιρία στους ευσεβείς Χριστιανούς μας ν΄ απολαύσουν το λειτουργικό και λατρευτικό πλούτο της Εκκλησίας μας, να προσεγγίσουν το Θεό, ν΄ αλλάξουν τρόπο ζωής, αλλά και να επικοινωνήσουν διά της προσευχής με το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Η Ακολουθία (=εκκλησιαστική τελετή) των Χαιρετισμών είναι μία λαοφιλής Ακολουθία, που συγκεντρώνει την ευλάβεια και τον ιερό ενθουσιασμό των Χριστιανών μας. Κατά τα αρχαία τυπικά εψάλλετο μόνο κατά το Σάββατο της Πέμπτης Εβδομάδος των Νηστειών, ως η γνωστή Ακολουθία του Ακαθίστου Ύμνου. Όμως έχει καθιερωθεί πλέον να ψάλλεται κάθε Παρασκευή βράδυ της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, μαζί με την Ακολουθία του Μικρού Αποδείπνου, και ο κανόνας του Αγίου Ιωσήφ του υμνογράφου κι ένα τμήμα της Ακολουθίας των Χαιρετισμών.

Αυτή η Ακολουθία μας δίνει την ευκαιρία:
να πλησιάσουμε το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου,
να πάρουμε χαρά από το δοχείο της χαράς,
να αντλήσουμε δύναμη κι υπομονή στον αγώνα της ζωής,
αλλά και να ζητήσουμε τη μητρική της πρεσβεία στο Θρόνο της Θείας Μεγαλωσύνης. Γι΄ αυτό και ψάλλουμε: «Πρεσβεία θερμή και τείχος απροσμάχητον, ελέους πηγή του κόσμου καταφύγιον»1.

Ένας από τους χαρακτηρισμούς που οι Πατέρες της Εκκλησίας δίνουν στο πανάγιο πρόσωπό της είναι και αυτός του «ΘΡΟΝΟΥ».

«Χαίρε θρόνε πύρινε του Παντοκράτορος».

Η εικόνα αυτή προέρχεται από το όραμα του Προφήτου Ησαΐου «είδον τον Κύριον καθήμενον επί θρόνου υψηλού και επηρμένου»2. Αυτήν την εικόνα χρησιμοποιούν κι οι ιεροί υμνογράφοι της Εκκλησίας για να παρουσιάσουν τη διακονία και την προσφορά τής Θεοτόκου στο μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Υιού και Λόγου του Θεού.

Θρόνος η Παναγία. Θρόνος δεδοξασμένος, κατά την έκφραση του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού: «Χαίρε, θρόνε Θεού, δεδοξασμένη αγνή· χαίρε, παλάτιον ευρύχωρον»3.
Είναι ο «θρόνος ο πύρινος του παντοκράτορος», όπως ψάλλει ο Άγιος Ιωσήφ ο υμνογράφος.
Είναι ο «θρόνος έμψυχος του Θεού»4.
Είναι ο θρόνος ο χερουβικός, όπως ψάλλουμε στην περίφημη Ενάτη Ωδή των Χριστουγέννων: «Μυστήριον ξένον ορώ και παράδοξον ... θρόνον χερουβικόν την Παρθένον ... εν ώ ανεκλίθη ο αχώρητος»5.

Σ΄ αὐτόν το θρόνο, ο οποίος είναι φλογισμένος από την ενέργεια της χάριτος του Θεού κι ο οποίος δορυφορείται από τα Χερουβίμ και τα Σεραφείμ, αναπαύθηκε καταδεκτικά ο ποιητής του Αδάμ και απόγονός του κατά την ανθρώπινη φύση, ο Χριστός.
Δεν ζήτησε ο Θεός να κατοικήσει σε χειροποίητους Ναούς, ούτε να θεραπεύεται (=υπηρετείται), κατά τη ρήση του Αποστόλου των Εθνών Παύλου, από ανθρώπινα χέρια, αλλά από την άχραντη γαστέρα της Υπεραγίας Θεοτόκου, προκειμένου να αναπλάσσει και να ανακαινίσει ολόκληρο το ανθρώπινο γένος.
Πόσο μας συγκινεί το Μεγαλυνάριο προς την Παναγία που ψάλλεται τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή στη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου: «Την γαρ σην μήτραν θρόνον εποίησεν και την σην γαστέρα πλατυτέραν ουρανόν απειργάσατο»!

Θρόνος η Παναγία. Ερμηνεύοντας ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς το λόγο του Προφήτου Δαβίδ «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου, εν ιματισμώ διαχρύσω περιβεβλημένη, πεποικιλμένη»6 ρωτά: Πού βρίσκεται η Θεοτόκος; Και απαντά ο ίδιος: «Στέκεται όχι μόνο πλησίον του Θεού, αλλά και πολύ εύλογα στα δεξιά Του· γιατί όπου κάθησε ο Χριστός στον ουρανό, δηλαδή στα δεξιά της μεγαλωσύνης, εκεί στέκεται και αυτή τώρα που ανέβηκε από τη γη στον ουρανό· ... όχι μόνο επειδή ποθεί και ποθείται περισσότερο από όλους, ... αλλά και επειδή είναι αληθινά θρόνος αυτού· και όπου κάθεται ο βασιλιάς, εκεί βρίσκεται και ο θρόνος του»7.

Αυτόν το θρόνο τον πυρίμορφο πλησιάζουμε κι εμείς κάθε φορά, προκειμένου να μας οδηγήσει στον Υιό και Θεό της. Ο Άγιος Θεοφάνης Επίσκοπος Νικαίας αναφέρει τα εξής χαρακτηριστικά: Ο Χριστός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, από την οποία κεφαλή πηγάζει "παν δώρημα τέλειον". Η Θεοτόκος είναι ο τράχηλος του σώματος της Εκκλησίας. Από αυτόν τον τράχηλο φθάνει η άνωθεν δωρεά στους πιστούς, τα μέλη του σώματος της Εκκλησίας. Είναι η μόνη οδός πού ανεβάζει τους πιστούς και τους συνδέει με την "κεφαλήν πάσης αρχής και εξουσίας και της καθ΄ ημάς εκκλησίας"8.
Γι΄ αυτό και ο Όσιος Παΐσιος ο Αγιορείτης, ακολουθώντας και βιώνοντας όλη αυτή τη θεοτοκοφιλία των Αγίων της Εκκλησίας μας, συμβούλευε: πιαστείτε από το χέρι της Παναγίας για να σας μεταφέρει με ασφάλεια στο θρόνο του Υιού και Θεού της!

Ας γίνει για τον καθένα μας η ελπίς και η σκέπη και το κραταιόν καταφύγιον στα δύσεκτα αυτά χρόνια στα οποία ζούμε, και με τις πρεσβείες της ας μας οδηγήσει στον παντελεήμονα Υιό της.
«Μετάδωσε, ω Δέσποινα, πλούσια στο λαό σου, ... το έλεός σου και τα χαρίσματά σου. Δώσε λύση στα δεινά που μας κατέχουν.Βλέπεις από πόσα και ποια δεινά κατατρυχόμαστε. Αντιπαράβαλε στα παθήματά μας τη δική σου βοήθεια και θεραπεία, παρέχοντας και στις ψυχές και στα σώματα πλούσια τη χάρη σου ... κι αν δεν τη χωρούμε, κάνε μας ευρυχωρωτέρους και χάρισέ τη σε μάς έτσι, ώστε με τη χάρη σου σωζώμενοι και δυναμωμένοι, να δοξάζουμε τον προαιώνιο Λόγο που σαρκώθηκε από σένα για χάρη μας, μαζί με τον άναρχο Πατέρα Του καί το Ζωοποιό Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους ατελείωτος αιώνες»9.

Σημειώσεις


1 Κάθισμα του Μικρού Παρακλητικού Κανόνος προς την Υπεραγία Θεοτόκο.

2 Ησ. 6,1.

3 Θεοτοκάριον Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, τροπάριον α΄ ωδής του Κανόνος ήχου πλ.α΄ ημέρας Παρασκευῆς.

4 Αυτόθι, τροπάριον θ΄ ωδής.

5 Ειρμός Θ΄ Ωδής του Κανόνος της εορτής των Χριστούγεννων.

6 Ψαλμ. 44,9.

7 Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, Ομιλία ΛΖ΄, Εις την πάνσεπτον Κοίμησιν της πανυπεράγνου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, ΕΠΕ 10,455.

8 Ιερομονάχου Γρηγορίου, Η Θεία Λειτουργία, σχόλια, εκδ. Δόμος, Αθήνα 1985, σελ. 98.

9 Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ό.π. 463.

Η Παναγία και ο πόνος



Η Παναγία γνώρισε στη ζωή της, τον πόνο και την θλίψη του θανάτου. Γι’ αυτό και μπορεί να καταλάβει αυτούς που πονούν, αυτούς που θλίβονται, αυτούς που βρίσκονται στο κρεβάτι της ασθενείας. Ο πόνος, αδελφοί μου, μας αγγίζει όλους. Οι άνθρωποι πονούν σωματικά από ασθένειες και δοκιμασίες. Πονούν ψυχολογικά από συκοφαντίες, εγκατάλειψη, ασθένειες και θανάτους προσφιλών προσώπων. Πονούν πνευματικά, κυρίως όσοι αγαπούν τον Θεό και τον συνάνθρωπο και συναισθάνονται ότι με τις αμαρτίες τους λυπούν τον Θεό και αδικούν τον αδελφό τους. Τον πόνο, τις θλίψεις και τον θάνατο τα έφερε ο ίδιος ο άνθρωπος στη ζωή του, με την εγωιστική παρακοή του στο θέλημα του Θεού.
 
Από αυτήν την οδύνη της αμαρτωλής ζωής, ήλθε να μας λυτρώσει ο Σωτήρας μας Χριστός. Εισήλθε μέσα στην τραγική πραγματικότητα του πόνου και του θανάτου και με την Σταύρωση και την Ανάστασή Του κατήργησε την δύναμη του θανάτου.
Όποιος πιστεύει στον Χριστό δεν φοβάται τον θάνατο και βλέπει τον πόνο μέσα από άλλη οπτική ματιά.
 
Ο μακαριστός γέροντας Παΐσιος, καρκινοπαθής ο ίδιος, έλεγε μιλώντας βιωματικά: «Χαίρομαι που με τίμησε ο Θεός και μου έδωσε αυτό το δώρο της ασθένειας και δεν θέλω να μου το στερήσει. Δόξα τω Θεώ, ο Θεός το επιτρέπει, για να βοηθηθώ κατ’ αυτόν τον τρόπο. Έτσι δίνουμε εξετάσεις στην υπομονή...». Πραγματικά, αγαπητοί μου αδελφοί, οι Άγιοι της Εκκλησίας, έχοντας ως πρότυπό τους τον εσταυρωμένο Χριστό, πορεύτηκαν και πορεύονται τον δρόμο της επίγειας ζωής, με συνοδοιπόρο τις ασθένειες, τις θλίψεις και τις δοκιμασίες. Δεν άφησαν την ψυχή τους να ολιγοπιστήσει αλλά χρησιμοποίησαν τον πόνο ως φάρμακο πνευματικό για να φέρνουν την καρδιά τους σε αυτογνωσία και κατάνυξη, για να βιώνουν την υπομονή και την ταπείνωση και μέσω του φρονήματος της μετανοίας, να αυξάνουν την ελπίδα, την πίστη και την αγάπη τους προς τον Θεό.
 
Ο πόνος μας βοηθά να ανακαλύψουμε το αληθινό μας πρόσωπο και να πετάξουμε τα εγωϊστικά και υποκριτικά προσωπεία μας. Τις ώρες του πόνου και των θλίψεων, ο άνθρωπος ανοίγει την καρδιά του προς τον Θεό, αρχίζει να προσεύχεται και να μετανοεί για τις αμαρτίες του. Η ψυχή μαλακώνει και μαθαίνει να εμπιστεύεται και να αγαπά και τον Θεό και τους ανθρώπους. Αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί. Κανείς από εμάς τους χοϊκούς [=χωματένιους] ανθρώπους δεν μπορεί να καυχηθεί, πως θα μείνει μακριά από τον πόνο και τις θλίψεις. Ο Κύριος, μας τόνισε, πως σε αυτόν τον κόσμο θα δοκιμάσουμε την θλίψη. Αλλά ποτέ να μην χάσουμε το θάρρος και την ελπίδα μας. Αυτός, ο Κύριος και Θεός μας, νίκησε και κατήργησε το φαρμακερό κεντρί του πόνου και του θανάτου. Η Εκκλησία μας γνωρίζει, ότι μερικές φορές λυγίζουμε κάτω από το βάρος των ποικίλων δοκιμασιών. Γι’ αυτό και σήμερα μας δίνει ελπίδα και παρηγορία, εορτάζοντας την σεπτή Κοίμηση της Παναγίας.
 
Και αυτή πόνεσε. Κι αυτή γνώρισε τον θάνατο. Όποιος λοιπόν πονά, όποιος δοκιμάζεται, ας προστρέξει σήμερα στην Παναγία μας και ας ζητήσει με όλη την δύναμη του νου και της καρδιάς, την κραταιά προστασία της και την θαυματουργική βοήθειά της. Αυτή είναι η πνευματική μας Μητέρα και δεν μας εγκαταλείπει ποτέ. Με βεβαιότητα ψάλλουμε κατανυκτικά: «Στην γέννα σου την παρθενία εφύλαξες, στην κοίμησή σου τον κόσμο δεν τον άφησες, Θεοτόκε. Μίσεψες στη ζωή, γιατί είσαι μητέρα της ζωής και λυτρώνεις με τις πρεσβείες σου τις ψυχές μας από τον θάνατο». Είσαι πάντα μαζί μας σε όλα τα ανθρώπινα πράγματα. Στο γάμο, στη γέννηση των παιδιών μας, στον θάνατο. Στις αρρώστιες, στα «κατορθώματα», στις λύπες και στις χαρές μας. Πάντα δίπλα μας με αγάπη και στοργή, διακριτικά αλλά ουσιαστικά. Σε ατομικές και ομαδικές ή εθνικές ανάγκες. Συμπαραστάτης και βοηθός χωρίς όρους και όρια, σε αμαρτωλούς και δίκαιους, ανεξάρτητα από έθνος.
 
Η εικόνα της Παναγίας Umilenie (Ευσπλαγχνία), αγαπημένη εικόνα του αγίου Σεραφείμ του Σάρωφ
Μητέρα των ανθρώπων που στέκει με περίσσιο ενδιαφέρον στα προβλήματά μας, Μητέρα του Υιού του Θεού στον οποίο μεταφέρει τις ανάγκες μας, τις αστοχίες και τις επιτυχίες μας για να τις ευλογήσει και να λάβουμε παρηγοριά. Ο άνθρωπος λαχταρά κυρίως για ζωή, αιώνια και πραγματική. Τα γήινα αγαθά που συσσωρεύουμε αχόρταγα αυτό μαρτυρούν αλλά δεν μπορούν να μας την προσφέρουν, η φθορά και ο θάνατος κυριαρχούν τελικά πάνω στα φυσικά φαινόμενα και στα ανθρώπινα έργα. Εκείνη έγινε Μητέρα της Ζωής και μεταφέρθηκε στη Ζωή. Χαρίζει Ζωή, πηγάζει Ζωή, ξεδιψάει τον ταλαιπωρημένο άνθρωπο, μας αναγεννά για την Ζωή. Εμείς προστρέχουμε στην Παναγία άλλοτε με αισθήματα ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας, άλλοτε με πόνο, σπαραγμό και απόγνωση, άλλοτε με βαθύ παράπονο. Εκείνη καρτερικά και με ιδιαίτερη αγάπη παρακολουθεί την δική μας δέηση και «ουδείς κατησχυμένος εκπορεύεται» από την Μητέρα, αλλά ενεργεί κατά «το συμφέρον της αιτήσεως». Πλήθος οι Ναοί και τα ’Ξωκκλήσια τα αφιερωμένα στην Παναγία Μητέρα του Θεού, πλήθος και τα Μοναστήρια.
 
Ακόμη και ολόκληρη πολιτεία, η πολιτεία του Άθω, το περιβόλι της Παναγίας. Για να λατρεύεται ακατάπαυτα, για να υμνείται σε όλες τις γενιές. Για να προστρέχουμε όλοι, για να υπάρχει τόπος για όλους, για να μας σκεπάζει όλους. Ας μην παύσουμε ποτέ να παρακαλούμε την Παναγία μας, να μεσιτεύει στον Υιό της, ώστε κι εμείς οι κουρασμένοι οδοιπόροι της ζωής να απολαύσουμε το έλεος και την ανάπαυση της άφατης και ευσπλαχνικής θεϊκής Του αγάπης. Εύχομαι ο Κύριός μας, δια πρεσβειών της Παναχράντου Μητρός Του, να ευλογεί τις οικογένειές μας και τα σπίτια μας. Αμήν.